Έδαφος και κλίμα

Η Προστατευόμενη Ονομασία  Προέλευσης ζώνη (ΠΟΠ) της Νεμέας έχει γεωγραφικό πλάτος 37° και γεωγραφικό μήκος 023°. Οι εκτάσεις που αποτελούν την περιοχή της ζώνης έχουν ως επίκεντρο τη βασική και μεγαλύτερη κοιλάδα, η οποία εκτείνεται 2 με 3 χλμ. Νότιοδυτικά της πόλης της Νεμέας. Από εκεί και σε ακτίνα περίπου 10 χιλιομέτρων με εξαίρεση το Β. Δ. τμήμα που η ακτίνα ανέρχεται στα 17 περίπου χιλιόμετρα βρίσκονται όλοι οι αμπελώνες της ζώνης ΠΟΠ Νεμέας.

Το ανάγλυφο της ζώνης της Νεμέας είναι στο σύνολό του ένας ορεινός όγκος ο οποίος κόβεται με βαθιές χαραδρώσεις που σχημάτισαν κατά καιρούς οι ποταμοί Ασωπός, Ξεριάς, Μαύρο Ρέμα κ.ά. Σήμερα αυτές οι χαραδρώσεις αποτελούν τις μικρές κοιλάδες της ζώνης. Η κεντρική και μεγαλύτερη κοιλάδα του ποταμού Ασωπού, περικλείεται μεταξύ των κοινοτήτων Νεμέας, Γαλατά, Αηδονίων, Πετρίου και Κουτσίου. Οι υπόλοιπες μικρές κοιλάδες σχηματίζονται στην  περιοχή των Αρχαίων Κλεωνών, της Αρχαίας Νεμέας, Λεοντίου – Γυμνού, Ασπροκάμπου – Ψαρίου, Κεφαλαρίου, Μαλανδρενίου. Αυτές οι 7 κοιλάδες έχουν γύρω τους, στη  μεγαλύτερη έκτασή τους ομαλές βουνοπλαγιές, στις οποίες εκτείνονται επίσης αμπελώνες. Και φυσικά το τοπίο γίνεται ακόμη ποιο μαγευτικό, όταν προσθέσει κανείς τις υψηλές κορυφές στις οποίες καταλήγουν οι ομαλές πλαγιές ή βουνοπλαγιές. Αυτή η άγρια ομορφιά που δίνουν οι κορυφές του Φαρμακά (1567μ.), Ασπροκάμπου (1175μ.), Ψαρίου (1075μ.) Μποζικά – Καστρακίου (1130μ.), Μεγαλοβουνίου (1235μ.), Προφήτη Ηλία (714μ.) και Φωκά (585μ.) αποτελεί και ένα από τα «μυστικά» της περιοχής από όπου μπορεί ο επισκέπτης της ζώνης να βρει μία από τις αιτίες για την πλούσια αρωματική παλέτα που βρίσκει πάντα στα κρασιά της Νεμέας.

Η συνολική έκταση της ζώνης Νεμέας είναι 429506 στρέμματα από αυτά, μόνο τα 20.000 με 22.000 στρέμματα, περίπου είναι φυτεμένα με την ποικιλία Αγιωργίτικο, ενώ περίπου η διπλάσια έκταση είναι καλλιεργήσιμη. Το υψόμετρο της ζώνης κυμαίνεται από τα 80 μέτρα έως τα 1235. Αμπελώνες μπορούμε να βρούμε αντίστοιχα από τα 95 έως τα 850 μέτρα περίπου. Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής (48.7%) έχει υψόμετρο 250 έως 500 μέτρα. Αυτό είναι και το μέσο υψόμετρο περίπου, όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο ποσοστό των αμπελώνων της ζώνης.   Όλες αυτές οι ομορφιές είναι σχεδόν κρυμμένες γιατί η εναλλαγή των κλίσεων στην περιοχή είναι πολύ γρήγορη. Βέβαια, αυτό το γεγονός μπορεί να βοηθά και να ενισχύει στην αμέριμνη ξενάγηση κάποιου στους αμπελώνες αφού, η εναλλαγή του τοπίου δεν αφήνει το βλέμμα του να κουραστεί. Όμως αυτή η τεράστια πολυπλοκότητα στην έκθεση των αμπελώνων, βοηθά τα αμπέλια να έχουν τόσο διαφορετικά αποτελέσματα παρότι βρίσκονται σε τόσο κοντινές αποστάσεις μεταξύ τους.

Το κρασί  στους αμπελώνες της Νεμέας μπορεί έχει διαφορετικό χαρακτήρα και διαφορετική προσωπικότητα τόσο εξαιτίας των διαφορετικών εκθέσεων των αμπελώνων αλλά και άλλο τόσο εξαιτίας του διαφορετικού κλίματος που έχει η κάθε μικρή περιοχή. Το μεσόκλιμα της κάθε περιοχής επηρεάζεται άμεσα από την τοπογραφία της κοιλάδας στην οποία βρίσκεται, και το υψόμετρό της.

Το κλίμα γενικότερα για όλη την περιοχή μπορεί να χαρακτηριστεί ως μεσογειακό, ήπιο, υπόξηρο έως ύφυγρο. Με χειμώνες ήπιους συνήθως αρκετά βροχερούς, και μια καλοκαιρινή περίοδο παρατεταμένη, ζεστή και σχετικά ξηρή. Όμως όταν θα παρατηρήσει κάποιος με περισσότερη λεπτομέρεια το μεσόκλιμα της ζώνης ΠΟΠ της Νεμέας, θα εντυπωσιαστεί πραγματικά από τις πολύ μεγάλες διαφορές που υπάρχουν σε τόσο μικρές χιλιομετρικές αποστάσεις.

Ο παράγοντας χρονιά στη  ζώνη της Νεμέας έχει απίστευτο ενδιαφέρον για τους οινόφίλους, αφού καμία χρονιά, όχι απλά δεν μοιάζει με την προηγούμενη, αλλά ούτε καν μπορεί να πει κανείς ότι κάποια πλησιάζει κάποια άλλη χρονιά. Οπότε, και τα λεγόμενα «millésime» δηλαδή οι χρονιές αποκτούν ιδιαίτερη αξία και σημασία τόσο για τους αμπελουργούς της ζώνης αλλά και για τους κυνηγούς και λάτρεις της μεγάλης Νεμέας.           

Οι αμπελουργοί της Νεμέας, προσαρμοσμένοι πλέον στις ιδιαίτερες συνθήκες του μεσοκλίματος των αμπελώνων τους, προσπαθούν τα τελευταία χρόνια όχι μόνο να  «διαβάσουν» την κάθε ξεχωριστή χρονιά, αλλά να καλλιεργήσουν και σύμφωνα με το ιδιαίτερο κλίμα που έχει η κάθε μικρή περιοχή που βρίσκεται ο αμπελώνας τους. Έτσι ώστε αυτή η μεγάλη παραλλακτικότητα που προσφέρουν οι 7 μικρές κοιλάδες, οι διαφορετικές εκθέσεις των αμπελώνων τους, το διαφορετικό υψόμετρο και το διαφορετικό ύψος βροχής να παρουσιαστούν στο ποτήρι του επισκέπτη, ο οποίος αδημονεί να γευτεί όλα τα παραπάνω πίνοντας Αγιωργίτικο Νεμέας.

Και όλα τα παραπάνω ήδη έχουν αρχίσει και ταξιδεύουν τον περιηγητή και φίλο του Αγιωργίτικου της Νεμέας σε ένα ταξίδι γεμάτο διαφορετικά αρώματα και χρώματα. Αρώματα, πλούσια τόσο σε ένταση όσο και σε εκφραστικότητα. Αρώματα κυρίως κόκκινων φρούτων, όπως φράουλα ή κεράσι. Αρώματα σαγηνευτικά, όπως το μύρτιλλο, το μαύρο μούρο ή ακόμα και η βιολέτα. Και χρώματα  μυθολογικά που φτάνουν σε ένταση έως και το «αίμα του Ηρακλή». Δεν έχουμε αναφερθεί καθόλου ακόμη στο γεωλογικό υπόβαθρο και την δυναμική που προκύπτει μέσα από αυτό για την ζώνη της Νεμέας.

Τι ιδιότητες έχει συνεπώς η κάθε μικρή περιοχή, ο κάθε αμπελώνας ξεχωριστά, από όλα τα παραπάνω, πως ο αμπελουργός τα επεξεργάζεται όλες αυτές τις ιδιότητες και τις χρησιμοποιεί για να συνθέσει, να δημιουργήσει το δικό του κρασί, την δική του Νεμέα; Είναι το στοίχημα που έχει ο εκάστοτε αμπελουργός με το έδαφός του και την υποχρέωση ταυτόχρονα απέναντι στον οινόφιλο, του δικού του κρασιού, της δικής του Νεμέας για την τυπικότητα την οποία και προτιμήθηκε.

Βέβαια οι αμπελουργοί της περιοχής, προσπαθούν πολλές φορές να λειτουργήσουν πολύ πιο απλά, ώστε να κατανοήσουν και πολύ πιο γρήγορα, την συμπεριφορά του αμπελιού τους σε κάποιο συγκεκριμένο έδαφος.  Έχοντας υπ’ όψη τους όλες τις εδαφικές ιδιότητες, προσπαθούν να εξηγήσουν για τα εδάφη τους, δύο σύνθετες ιδιότητες (ποιότητες εδάφους). Πρώτον την ικανότητα συγκράτησης ύδατος. Με πόσο δηλαδή αποθηκευμένο νερό από τις βροχές του χειμώνα, μπαίνει ο αμπελώνας στη  βλαστική περίοδο της κάθε χρονιάς. Νερό το οποίο αποτελεί βασικό συστατικό ποιότητας για αμπελώνες με ξηροθερμικά καλοκαίρια. Δεύτερον, τη  γονιμότητά τους. Η γονιμότητα του εδάφους καθορίζει σε αποφασιστικό βαθμό την ανάπτυξη της αμπέλου, και φυσικά των παραγόμενων προϊόντων της. Αυτά τα δύο στοιχεία, οι αμπελουργοί προσπαθούν να τα έχουν σε μια ισορροπία, έτσι ώστε να μην επηρεάζουν αρνητικά τα φυτά τους. Με αποτέλεσμα, στη  συνέχεια τα αμπέλια, να προσαρμόζονται σε τέτοιες συνθήκες, ώστε να μπορούν να περάσουν στους καρπούς τους τα πραγματικά στοιχεία των εδαφών. Δηλαδή να δείξουν μέσω των σταφυλιών τους το έδαφος στο οποίο αναπτύσσονται.

Το έδαφος πρέπει να φαίνεται μέσα από το κρασί που γεύεται ο κάθε καταναλωτής μιας Νεμέας, αυτός είναι ο στόχος των αμπελουργών της ζώνης της Νεμέας, και αυτό εξάλλου ψάχνουν να βρουν όσοι επιθυμούν να δοκιμάσουν μια μεγάλη Νεμέα. Κρασιά που γεμίζουν με πληθωρικότητα και ευχαρίστηση όποιον έχει ταξιδέψει έως τη Νεμέα, και ύστερα από μια ενδιαφέρουσα περιήγηση στους αμπελώνες της ψάχνει ένα κρασί γεμάτο, με πυκνότητα, αλλά ταυτόχρονα κομψό και με φινέτσα, το οποίο θα συνοδέψει το γεύμα του. Όπως ακριβώς το απαιτεί η παραδοσιακή κουζίνα της περιοχής.   

Βλέπουμε λοιπόν ότι και τα εδάφη της ζώνης της Νεμέας αποτελούν από μόνα τους ένα τεράστιο μωσαϊκό, του οποίου η πολυπλοκότητα που συμβάλλει στη συμπεριφορά των αμπελιών είναι ατελείωτη. Είναι όπως ένα πολύ καλό, κρασί, γεμάτο πλούτο και αρώματα, που το πίνεις αργά, το μελετάς, γιατί δεν θες να τελειώσει ποτέ…

Η ζώνη της Νεμέας ύστερα από 30 χρόνια ιστορίας, είναι ώριμη όσο ποτέ άλλοτε στη  σύντομη ιστορίας της για να αδράξει την ευκαιρία που παρουσιάζεται στις αγορές. Αφού, πλέον οι αγορές ζητούν και ψάχνουν νέες  γεύσεις, νέα ερεθίσματα, διαφορετικά αρώματα, από τα κλασικά που επικρατούν στον χώρο εδώ και τριάντα χρόνια τώρα.

Η Νεμέα έχει πλέον «ώριμους» αμπελουργούς να χρησιμοποιήσουν όλα τα πλεονεκτήματα που τους προσφέρει η περιοχή τους, ώστε να παράγουν πραγματικά μεγάλες και διαφορετικές Νεμέες. Νεμέες που θα μπορούν να δείχνουν στον επισκέπτη της περιοχής το βάθος της πολυπλοκότητας τόσο σε επίπεδο τοπογραφίας, όσο και κλίματος. Και φυσικά, μια μεγάλη Νεμέα, πρέπει να δείχνει μέσα από τα αρώματά της, το χρώμα της και τον όγκο της, τον πλούτο που τη διέπει εξαιτίας του ανεξάντλητου εδαφικού μωσαϊκού που υπάρχει στην περιοχή. Ο φίλος της Νεμέας, ο περιηγητής στους αμπελώνες της και στην ευρύτερη περιοχή αλλά και ο εξερευνητής της μεγάλης Νεμέας, έχει λοιπόν πολλούς λόγους, για τους οποίους πρέπει να περπατήσει και να απολαύσει τις ομορφιές της ζώνης, αρκεί αυτές να τις κάνουμε λίγο πιο ευδιάκριτες…

Καλύβας Διονύσης, Επίκουρος Καθηγητής Εδαφολογίας
Μπακασιέτας Κωνσταντίνος, Γεωπόνος Master Αμπελουργίας